رضا زرگری

این شیوه در تقریباً اکثر کشورهای جهان سومی متداول است. در غیاب فعالیت‌های اندیشه‌ای و یا احزابی فراگیر که بتواند منافع کلان و عمومی یک جامعه را نمایندگی و یا هدفگیری نماید، همواره منافع خُرد منطقه‌ای، و البته مقطعی، فرصت ظهور و نمایش پیدا می‌کنند. گردانندگان چنین فعالیت‌هایی را نیز غالباً اشخاصی به عهده می‌گیرند که یا از روی ناآگاهی و یا «هدایت شده»، برای ایجاد این شکاف در بین جوامع، به کار گرفته می‌شوند. افرادی با توان پائین اما در عین‌حال متوهم و پُرادعا تا کمبودها را با رفتارهایی پوپولیستی پوشش دهند!

طبیعتاً با ایجاد ارتباط بین شهرها، روستاها و مراکز یک ایالت یا استان، تناسبات معنی داری بین روشنفکران و فعالین اجتماعی سراسر یک منطقه برقرار می‌شود. این اتحاد و همسویی سرزمینی، با افزایش قدرت چانه زنی، امکان فرآهم آوردن دست ‌آوردهای بیشتر و عام‌المنفعه‌تری را از مراکز و پایتخت‌ها، باعث خواهد شد. تصور کنید با پدید آمدن یک ساختار اجتماعی توانا و هوشمند که بدون در نظرگیری اهدافی کوچک و بی‌ارزش، منافع پایدار یک مساحت بزرگ‌تر زیستی را نمایندگی کند، چه دست‌آوردهای عظیمی را می‌تواند با اتحاد و انسجام خود نشانه رود. اما با طرح اختلافات پیش و پاافتاده و از نوع نشست های قهوه خانه ای در بین روستاها یا بین شهرهای یک ساختار مشخص جغرافیایی، نه تنها انسجام اجتماعی بین روشنفکران و کنشگران اجتماعی استحاله می‌شود، بلکه به تبع آن، اهداف بزرگ و مشترک به درخواست‌هایی کوچک و مقطعی مبدل خواهد شد. توقعاتی که باعث انحراف از جهت‌گیری‌های صحیح اجتماعی شده و نیروی فعالین اجتماعی را با خود درگیر می‌دارد.

در کشورهای آفریقایی و همچنین آمریکای جنوبی، دولت‌ها با دامن زدن به این موارد، بدین وسیله از ایجاد انسجام و طرح مطالبات بزرگ‌تر و کلان جلوگیری کرده و انرژی ناشی از مطالبات قدرتمند مردمی را با تقسیم به محورهای متعدد فرعی و چند جهته، مستهلک می‌کنند. دامن زدن به تفاوت‌های جغرافیایی و یا حتی اختلافات مذهبی، مناسب‌ترین فرصت و امکان را برای ایجاد چنین استهلاکی مهیا می‌سازد. تشکیل جلسات محفلی و ترویج تعصبات قبیله‌ای، از شیوه‌های بسیار متداول در کشورهای توسعه نیافته آفریقایی به‌شمار می‌رود. اما در کشورهای توسعه یافته جهان، «قوام اجتماعی» و نهادهای مردمی، به شکلی فرآگیر در بدنه یک جامعه وسیع و بسیط، استقرار یافته و اهداف عالی‌تر و مدنی‌تری را مورد طرح و تبیین قرار می‌دهند. رویه‌ای که ضمن تقویت مستمر قدرت اجتماعی و مردمی، زمینه سازی برای رشد فکری و مدنی یک کشور را نیز به همراه دارد.